Ücretli ve Ücretsiz İzin Nedir? Şartları Nelerdir?

Çalışanların zorunlu ya da keyfi durumlarda izin kullanabilmesi için ücretli ve ücretsiz izin şartları ve belirli kanunlar çerçevesinde işveren ile işçi arasında planlanan uygulamalar yapılır. Ücretli izin dahilinde çalışana izin kullandığı dönemde normal ücreti işveren tarafından ödenir. Ücretsiz izinde ise çalışan izinli olduğu müddetçe işveren tarafından herhangi bir ödeme yapılmaz.

Ücretli İzin Nedir?

Anayasanın 50. maddesi ile güvence altında bulunan çalışanın dinlenme hakkı; çalışanlar için oldukça büyük bir önem taşır. Bir çalışan, iş yerinde işe başladığı gün itibariyle deneme süresini kapsayacak şekilde en az bir sene çalışmış olmak koşuluyla yıllık ücretli izin hakkına sahip olur. Bir yıllık süre; iş sözleşmesinin yapıldığı günden değil, işçinin işe başladığı günden itibaren hesaplanır.  

Ücretli izin çerçevesinde işçiler kanunda açıkça belirtilen izin haklarını kullanırken, normal süreçte aldıkları aylık ücreti aynı şekilde almaya devam ederler. İşçi her ne kadar fiilen çalışmıyor olsa da maaşını tam olarak alır. Buna karşılık çalıştığı süreçte işçiye ekstra olarak ödenen fazla mesai ya da benzeri çalışmaların karşılığındaki ücretler ücretli izin halindeyken çalışana ödenmez. 

Ücretli İzin Şartları Nelerdir?

Ücretli izin yönetmeliği gereğince çalışanın sağlaması gereken izin şartları, ücretli iznin türüne göre değişkenlik gösterir. Genel olarak çalışanların; yıllık ücretli izin, doğum izni, yarım günlük doğum izni, evlilik izni, babalık izni, ölüm izni, engelli çocuk tedavi izni, periyodik kontrol izni, süt izni, evlat edinme izni ve yeni iş arama izni gibi hakları bulunur.

  • Yıllık Ücretli İzin Hakkı: Bir çalışan iş yerinde işe başladığı gün itibariyle en az 1 sene çalışmış olması halinde yıllık ücretli izin hakkına sahip olur.
  • Doğum İzni Hakkı: Kadın işçiler hamileliklerinin 32. haftasında çalışmaya devam etmeleri halinde doğumdan önceki 8 hafta ve doğumdan sonraki 6 haftada ücretli izin hakkında sahip olurlar. Çoğul gebeliklerde ise bu süre doğum öncesinde 10 hafta olarak belirlenir. Doktor raporuyla işçinin 37. haftaya kadar çalışması ya da erken doğum yapması hallerinde bakiye izinler doğumdan sonraya aktarılır.
  • Yarım Günlük Doğum İzni: Analık izni bitmiş kadın işçilerin ve 3 yaşını henüz doldurmamış bir çocuğu evlat edinmiş kadın ya da erkek işçilerin istekleri halinde kullanabilecekleri yarım günlük doğum izni hakları bulunur. Bu hak; 1. doğumda 60 gün, 2. doğumda 120 gün ve sonraki doğumlarda 180 gün olacak şekilde haftalık çalışma sürelerinin yarısı kadar sürede ücretsiz izin şeklinde verilir. Çoğul doğumlarda bu süre 30 gün uzar ve engelli doğumlarda 360 gün şeklinde uygulanır. Ancak işçilerin çalışmadığı o yarım günün ücreti İş-Kur tarafından çalışana ödenir.
  • Evlilik İzni: Çalışanın evlenmesi durumunda 3 günlük izin verilir.
  • Babalık İzni: Çalışanın eşinin doğum yapması durumunda 5 günlük ücretli izin hakkı sağlanır.

Çeşitli Ücretli İzin Tipleri

  • Ölüm İzni: Çalışanın annesinin, babasının, eşinin, çocuğunun ya da kardeşinin ölümü durumunda işçiye 3 günlük ücretli izin hakkı tanınır.
  • Engelli Çocuk Tedavisi İzni: Bu hak; çalışanların en az %70 oranında engelli olan ya da süreğen bir hastalığı bulunan çocukları olması ve bunların tedavisi amacıyla sağlanır. Bir yıl içerisinde toptan ya da bölümler şeklinde 10 güne kadar ücretli izin şeklinde kullanılabilir.
  • Periyodik Kontrol İzni: Hamilelik boyunca kadın işçilere periyodik kontrolleri için ücretli izin verilir. İzin süresi 1 gün olarak belirlenir.
  • Süt İzni: Kadın çalışanlara bir yaşından küçük olan çocuklarını emzirebilmeleri için gün içerisinde toplam 1.5 saat olacak şekilde süt izni verilir. 
  • Yeni İş Arama İzni: Bildirim süresi içerisinde işvereninin işçiye yeni bir iş bulabilmek adına ücretli izin vermesi gerekir. İş arama izni süresi günde 2 saat az olmaz ve eğer işçi isterse bütün iş arama izinlerini birleştirip toplu şekilde kullanabilir.
  • Evlat Edinme İzni: 3 yaşını doldurmamış bir çocuğu evlat edinen eşlerden bir tanesi evlat edinme izni verilir. Bu izin; çocuğu fiili olarak teslim edildiği tarih itibariyle 8 hafta olarak analık hali izni şeklinde kullandırılır. 

Yıllık Ücretli İzin Süreleri 2020

Yıllık izinlerin süreleri yaşa ve çalışma yılına göre değişkenlik gösterir. 2020 yılı itibariyle herhangi bir değişiklik bulunmamakla birlikte 2019 verilerine göre yıllık ücretli izin süreleri 1 ile 5 yıl arası çalışanlar için 14 günden, 5 ile 15 yıl arası çalışanlar için 20 günden ve 15 yıl üstü çalışanlar için 26 günden az olamaz. 18 yaşından küçük işçilerle 50 yaşında büyük işçilerin izin süresi ise 20 günden az olamaz.

Ücretsiz İzin Nedir?

Ücretsiz izinde durum, ücretli iznin tam tersi şeklinde işler. İşçi ücretsiz izne çıktığı zaman iş sözleşmesi askıda sayılır. Bu süre zarfında işçi fiili olarak hiçbir şekilde çalışmaz. Dolayısıyla çalışmadığı günler için her işveren tarafından maaş ödemesi yapılmaz. Ancak bu durum iş sözleşmesinin sonlandırıldığı anlamına gelmez. İşçi süreç sonunda yeniden işine dönebilir.

Ücretsiz İzin Şartları Nelerdir?

Ücretsiz izin şartları, ücretsiz iznin türüne göre değişkenlik gösterir. Aşağıda belirtilen ücretsiz izinlerin dışında kalan tüm izinler, işçi ile işverenin rızası ve birlikte kararı sonucunda kullanılabilir. Çünkü iki madde dışında ücretsiz izinlerin nasıl kullanılacağı konusu İş Kanununda açık bir şekilde belirtilmez. Bu doğrultuda izin kullanma sürecini tarafların belirlemesi beklenir.

  • Ücretsiz Doğum İzni: 6 haftalık izin süresi tamamlandığında ya da çoğul gebelik durumunda 18 haftalık süre sonrasında ücretsiz doğum izni kullanılabilir. Kadın işçiler 6 aya kadar ücretsiz izin talebinde bulunabilirler. Bu 6 aylık sürede yıllık izin hakları etkilenmez ve bu süreç yıllık izinden düşürülemez. Ancak bu süre zarfında işverenin işçiye herhangi bir ücret ödeme zorunluluğu bulunmaz. Gerekli şartların sağlamasında durumunda SGK tarafından sigortalı işçiye iş göremezlik ödeneği ya da emzirme ödeneği verilebilir. 
  • Yol İzni: Çalışan yıllık iznini iş yerinden uzakta bir yerde geçireceği zaman yolda geçecek süre için ekstra olarak ücretsiz yol izni talep edebilir. Ancak bu izin hakkını alabilmek için yolda geçecek olan sürenin belgelenmesi gerekir. Yol izni hakkı toplamda 4 güne kadar verilir. 
  • İşveren saatli olarak çalışan bir personele ücretsiz izin verdiği zaman saatlik ücretsiz izin kesintisi kapsamına bu uygulamayı yalnızca aylık çalışma süresinden düşebilir. 

Ücretli İzin Yıllık İzinden Düşülür mü?

Çalışanların izin hakları kanunlarla ve Anayasa ile açık bir şekilde güvence altına alınır. Detaylı bir biçimde düzenlenmiş olan ücretli izin ve yıllık izin konularında işverenler kurum politikaları ve çalışma sistemleri doğrultusunda çalışanın dezavantajına olacak şekilde değişiklik yapma hakkına sahip değildir. Dolayısıyla gün içinde verilen saatlik izin toplanarak 1 güne karşılık gelen kısımlar yıllık izinden düşürülemez.

Bunun yanı sıra ücretsiz izinler işveren ve işçinin onayıyla alınmış olduğu için ücretsiz izinli olunan dönem çalışanın kıdem süresinden sayılmaz. İşveren ücretsiz izin süresinde ücret ödemediği gibi sözleşme de yeniden işe başlayana dek askıya alınır. Bu sürede işçi çalışmadığı için yıllık izninin hesabında da izninin hak edildiği gün, ücretsiz izninin süresi kadar ileriye alınır.  

Korona Sürecinde Ücretli İzin

Ücretli izin korona döneminde de gündeme gelmiş konulardan bir tanesidir. Zorunlu sebeplerin varlığı durumunda işveren tarafından çalışanlara ücretli izin verilebilir. Yıllık ücretli izin verilmesi, işveren yönetim hakkı kapsamında yer aldığından işçi onayına ihtiyaç duyulmaz. Dolayısıyla bu süreçte işverenler, Koronavirüs’ün yarattığı çeşitli etkiler nedeniyle çalışanlarına toplu ya da bireysel olarak ücretli izin kullandırabilir.

0 Shares:
Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir